Je kind voorbereiden op een broertje of zusje

Een baby erbij voelt misschien als een cadeautje voor je oudste kind. Maar voor je kind kan het eerder lijken alsof er zomaar iemand in huis komt wonen, die nooit meer weggaat. Hoe help je een peuter die het nog niet begrijpt, een kleuter die weer een fles wil of een schoolkind dat er niets over zegt?

Om te beginnen: je mag zelf ook een beetje verdrietig zijn

Veel ouders voelen naast de blijdschap ook een steek van verdriet. De tijd waarin het alleen jij en je eerste kind waren, loopt ten einde. En als de baby er eenmaal is, kan er iets vreemds gebeuren. Het kind dat gisteren nog je baby was, lijkt ineens enorm, met grote voeten, een harde stem en overal ellebogen. Misschien merk je zelfs dat je je ergert aan hoeveel ruimte het inneemt. Tot het in slaap valt en je ziet hoe klein het eigenlijk nog is.

Dat betekent niet dat je iets verkeerd doet. Het betekent dat je begrijpt hoe groot deze verandering voor je kind is. En dat is een goed begin. Je kunt je kind niet tegen alle moeilijke gevoelens beschermen, en dat hoeft ook niet. Het belangrijkste is dat je kind die gevoelens mag hebben, met jou in de buurt.

Tijdens het wachten: vertel het zelf en wees eerlijk

Vertel het nieuws zelf, voordat je kind het van iemand anders hoort. Wanneer je dat doet, hangt af van de leeftijd. Voor een tweejarige betekent ‘over vijf maanden’ nog weinig. Je kunt wachten tot je buik zichtbaar wordt en er thuis dingen beginnen te veranderen. Een vijfjarige kun je het eerder vertellen, zodat er tijd is om vragen te stellen en zich van alles af te vragen. Maak de wachttijd begrijpelijk met iets wat je kind kent: na je verjaardag, of rond een vertrouwd familiefeest.

Wees eerlijk over hoe baby’s zijn. Een kind dat meteen een speelkameraadje verwacht, raakt waarschijnlijk teleurgesteld. Je kunt zeggen: ‘Baby’s zijn in het begin best een beetje saai. Ze kunnen nog geen Lego bouwen. Ze eten, slapen en huilen vooral. Maar als de baby slaapt, kunnen wij samen de hoogste toren bouwen.’ Of bekijk samen babyfoto’s van je kind: ‘Jij was ook zo klein. Als je honger had, moest je huilen en kwam ik naar je toe.’

Gaat je kind van een ledikant naar een groot bed, of naar een andere kamer? Probeer dat een paar maanden voor de komst van de baby te doen. Dan voelt het minder alsof de baby zijn of haar plek heeft afgepakt. Veranderingen die kunnen wachten, zoals afscheid nemen van de speen of luiers, kun je bewaren voor als iedereen aan de nieuwe situatie gewend is.

Ook een eenjarige die het woord ‘baby’ nog niet begrijpt, merkt dat er iets verandert: er is minder ruimte op schoot als je buik groeit, je bent vaker moe of er staat ineens een nieuw bedje in de hoek. Je kunt het misschien nog niet uitleggen, maar je kunt wel houvast geven: hetzelfde bedritueel, hetzelfde verhaaltje en wat extra tijd op schoot.

De eerste ontmoeting: houd je armen vrij

Als je één tip uit dit artikel onthoudt, laat het dan deze zijn. Probeer de baby niet vast te houden wanneer je oudste kind op bezoek komt in het ziekenhuis of wanneer jullie samen thuiskomen. Leg de baby veilig neer of vraag iemand anders om hem of haar even vast te houden. Zo kun jij je oudste met vrije armen begroeten en eerst een knuffel geven. Ging het niet zo? Geen probleem. Het zijn de duizenden kleine momenten die tellen, niet dat ene moment.

Laat je kind op zijn of haar eigen tempo kennismaken met de baby. Sommige kinderen willen de baby meteen vasthouden. Andere kijken even en vragen dan of er ijs is. Allebei zijn heel gewone reacties op iets wat moeilijk in één keer te bevatten is.

Sommige gezinnen geven het oudste kind een cadeautje ‘van de baby’. Dat hoeft niet duur te zijn. Het is gewoon een kleine manier om te laten merken dat er ook aan de grote broer of zus is gedacht.

De weken erna: als het echt begint te worden

Het lastigste moment komt vaak niet op de eerste dag. Misschien komt het op een dinsdag, drie weken later, als het bezoek wegblijft en je kind begrijpt dat de baby blijft. En net wanneer jij gaat zitten om borstvoeding of een fles te geven, wil je driejarige nú melk of begint die in de boekenkast te klimmen. Leg voor die momenten iets klaar: een luisterboek, een doosje stickers dat alleen tijdens het voeden tevoorschijn komt, of een boek dat jullie samen op de bank kunnen lezen.

Veel kinderen willen weer klein zijn. Ook kinderen van vijf of zes kunnen opnieuw om een fles vragen, gedragen willen worden of met een babystemmetje gaan praten. Zulke veranderingen kunnen pas na een paar maanden opvallen, schrijft de Zweedse gezondheidsdienst 1177 in informatie over broers en zussen. Laat je kind gerust even klein zijn. Vaak gaat die behoefte vanzelf weer voorbij. Zeg wat minder vaak ‘jij bent toch al zo groot’. Ook grote kinderen willen soms klein zijn.

En misschien hoor je op een dag: ‘Breng de baby maar terug.’ Schrik daar niet van en schaam je niet. Verwoord wat je kind voelt, in plaats van wat je zou willen dat het voelt: ‘Jij vond het fijner zoals het eerst was. Dat snap ik. Soms mis ik het ook dat we alleen samen waren.’ Bij een driejarige kun je het nog eenvoudiger houden: ‘Je bent boos op de baby. Boos zijn mag. Maar we slaan niet.’

Een schoolkind heeft meer woorden, maar niet per se minder gevoelens. Oudere kinderen kunnen zich lang groot houden en daarna ruzie zoeken, verdrietig worden of juist opvallend braaf zijn. Let ook op dat laatste. Een kind dat ineens niets meer nodig lijkt te hebben, heeft je misschien juist heel hard nodig.

Tijd samen, en wie als eerste wordt begroet

Geef je oudste elke dag even tijd alleen, ook met de ouder die het drukst is met de baby. Het hoeft niet lang te zijn, maar kies iets waar de baby niet bij is: samen naar de speeltuin, een puzzel maken of een verhaal lezen op het bed van je oudste, met de deur dicht.

Spreek bezoek bij de deur even aan en vraag of ze eerst je oudste gedag willen zeggen, voordat ze naar de baby gaan. Wie een cadeautje voor de baby meebrengt, kan ook iets kleins voor de grote broer of zus meenemen. Zulke dingen kunnen kinderen zich nog herinneren lang nadat de baby uit de kleertjes is gegroeid.

Een boek waarin de grote broer of zus de hoofdrol speelt

Als alle aandacht naar de baby gaat, is het fijn als je oudste ergens de hoofdrol in krijgt. Een eigen boek kan daarbij helpen: een grote broer of zus met een eigen gezicht, een eigen knuffel en een opdracht die alleen een groot kind aankan. Lees het samen op de bank terwijl de baby slaapt. Een kwartiertje waarin het weer helemaal om je oudste draait. Het is ook een mooi cadeautje van de baby bij de eerste ontmoeting. Bekijk onze cadeaus voor een toekomstige grote broer of zus of het thema Grote broer of zus worden.

En over een paar jaar, als het jongere kind een boek wil dat helemaal van hem of haar is, kunnen ze ook in elkaars verhaal meespelen. Hoe je ervoor zorgt dat allebei een mooie plek krijgen, lees je in ons artikel over broers en zussen in hetzelfde boek.

Als het allemaal te zwaar voelt

De meeste broers en zussen vinden elkaar op hun eigen tempo, vaak op momenten die niemand had kunnen plannen: de eerste keer dat de baby lacht om de grote broer of zus, en om niemand anders. Maar maak je je zorgen, vind je het moeilijk om een band met de baby op te bouwen of heb je het gevoel dat je er niet genoeg kunt zijn voor je oudste? Praat er dan op tijd met iemand over.

Je huisarts, verloskundige of een medewerker van het consultatiebureau of Kind en Gezin kan met je meedenken. Bij zorgen over een schoolkind kun je ook terecht bij de leerkracht, het CLB in België of de jeugdgezondheidszorg in Nederland. De Zweedse gezondheidsdienst 1177 heeft een overzicht over het krijgen van een broertje of zusje in het Zweeds, met ook aandacht voor adoptie en samengestelde gezinnen.

Wil je zien hoe een afgewerkt boek eruitziet voordat je beslist? Blader door onze voorbeeldboeken.